Kết nối với chúng tôi:

Công nghệ

Lời tự thú của hacker từng ‘cứu’ Internet

Đã đăng

 ngày

 
Ở tuổi 23, Marcus Hutchins được coi là người hùng khi một mình ngăn vụ tấn công mạng nghiêm trọng nhất trong lịch sử – WannaCry. Nhưng rồi cậu bị FBI bắt.

Một sáng tháng 8/2017, hacker 23 tuổi với mái tóc xoăn nâu bước ra khỏi tòa nhà Airbnb ở Las Vegas, nơi cậu ở trong một tuần rưỡi, để nhận bánh mì kẹp và khoai tây chiên McDonald’s đã đặt. Khi đứng trước sảnh, Hutchins thấy chiếc SUV đen đỗ bên đường, trông rất bí ẩn kiểu FBI. 

Cậu nhìn chằm chằm chiếc xe, đầu vẫn lơ mơ vì thiếu ngủ, tự hỏi: “Cuối cùng điều đó cũng đến ư?” Rồi cậu lập tức gạt đi, tự nhủ FBI chẳng bao giờ lộ liễu như vậy. 

Hutchins nhận đồ ăn, quay vào trong tận hưởng bữa sáng, rồi gói ghém hành lý, bắt Uber ra sân bay với tấm vé hạng nhất về Anh. Cậu vừa trải qua một tuần bận rộn tại Defcon, một trong những hội thảo hacker lớn nhất thế giới, nơi cậu được ca tụng như người hùng.

Marcus Hutchins. Ảnh: Wired.
Marcus Hutchins. Ảnh: Wired.

Chưa đầy ba tháng trước đó, Hutchins cứu Internet khỏi một cuộc tấn công mạng được đánh giá là tồi tệ nhất lịch sử: mã độc tống tiền WannaCry. Mã độc này hoành hành từ ngày 12/5/2017, lây lan tại hơn 150 nước và phá hủy dữ liệu trên hàng trăm nghìn máy tính. Hutchins phát hiện tính năng giống như “công tắc” (kill-switch) ẩn trong đoạn mã, có thể ngừng mối đe dọa WannaCry.

Cậu tạo nên câu chuyện hấp dẫn khó cưỡng trên truyền thông: Hutchins, chàng hacker trẻ tuổi và rụt rè, một mình chống lại “quái vật” đe dọa thế giới số. Hình ảnh cậu ngồi trước màn hình máy tính trong phòng ngủ, nơi cậu sống cùng bố mẹ ở miền tây nước Anh xa xôi, thật bí ẩn.

Ngập trong những lời tán tụng, Hutchins không nghĩ nhiều khi thấy chiếc SUV. Hồ sơ tại tòa sau này cho thấy, chiếc SUV đen đã bám theo Hutchins suốt thời gian cậu ở Las Vegas.

Khi Hutchins ngồi trong phòng chờ và viết dở thông điệp lên Twitter, ba người tiến lại gần, đề nghị cậu theo họ tới một lối đi riêng. Tại đó, cậu bị còng tay bởi người đàn ông có mái tóc đỏ. Cảm thấy sốc, Hutchins điểm qua những hoạt động trái phép có thể khiến hải quan để mắt tới. Chắc chắn, cậu nghĩ, không thể là “thứ đó”, bởi nó đã xảy ra vài năm trước và chưa từng được nhắc đến. Hay cậu để quên cần sa trong túi?

Với giọng thân thiện, những người này, tự giới thiệu là đến từ FBI, hỏi cậu về quá trình học tập và Kryptos Logic, công ty bảo mật cậu đang làm việc. Rồi họ hỏi cậu về một chương trình có tên Kronos.

“Kronos. Tôi biết”, cậu trả lời, cảm thấy tê cóng và hiểu rằng từ đây, cậu không thể trở về nhà.

Hành trình sa lầy trong thế giới tội phạm mạng

14 năm trước đó, rất lâu trước khi Marcus Hutchins trở thành anh hùng hay kẻ xấu trong mắt mọi người, bố mẹ cậu – Janet và Desmond – chuyển tới vùng Devon hẻo lánh ở Anh. Hutchins, lúc đó 9 tuổi, không hòa hợp với đám trẻ ở đây. Nhưng điều khiến cậu nổi bật là sự đam mê với máy tính so với lứa tuổi. Cha cậu thường phát cáu khi thấy con trai tháo rời chiếc máy tính Dell hoặc cài đầy chương trình lạ hoắc lên đó. Cậu sớm nhận thấy lập trình là “cánh cửa để làm bất cứ điều gì bạn muốn”.

Sinh nhật 13 tuổi, sau nhiều lần “đấu tranh”, cha mẹ cũng đồng ý mua cho cậu máy tính riêng. Bà Janet lo con trai quá mê đắm trong thế giới số nên cài công cụ kiểm soát vào máy tính nhưng cậu dễ dàng chiếm lại quyền admin. “Chẳng có cách nào quản được Marcus bởi nó luôn thông minh hơn chúng tôi”, Janet nói.

Khi lang thang trên các diễn đàn, Hutchins thấy một hacker tạo sâu MSN ẩn dưới bức ảnh JPEG. Khi ai đó mở ra, sâu sẽ tự gửi tới mọi người trong danh sách chat. Hutchins không biết sâu đó ra đời với mục đích gì, nhưng cậu đặc biệt ấn tượng và muốn tạo ra một thứ như vậy. Một năm sau, Hutchins chia sẻ thành quả đầu tiên lên forum: một công cụ đánh cắp mật khẩu mà người dùng lưu trên web. Mã độc đầu tiên của Hutchins được khen ngợi, dù cậu không biết dùng mật khẩu đánh cắp vào việc gì, đơn giản nó rất “ngầu”.

Năm 15 tuổi, gia đình Hutchins chuyển tới một căn nhà mới. Cùng khoảng thời gian này, cậu tham gia cộng đồng HackForums, nơi đầy rẫy chia sẻ về botnet – mạng lưới máy tính bị nhiễm mã độc, chuyên dùng để tấn công từ chối dịch vụ DDoS. Hutchins cũng tự tạo botnet đầu tiên với 8.000 máy tính ma. Cậu cũng bắt đầu “sự nghiệp” cung cấp dịch vụ web hosting cho các trang web bất hợp pháp.

Hutchins dành hàng giờ trước máy tính để chơi game và tạo mã độc. Ảnh: Wired.
Hutchins dành hàng giờ trước máy tính để chơi game và tạo mã độc. Ảnh: Wired.

Trong một lần đăng đoạn mã độc thử nghiệm, một thành viên HackForums tỏ ra ấn tượng và đề nghị cậu viết chương trình chống các phần mềm diệt virus. Cậu được trả 200 USD. Khách hàng tiếp theo trả 800 USD để tạo rootkit ăp cắp mật khẩu web. Hutchins bắt đầu nổi danh và khi 16 tuổi, cậu có một khách hàng nghiêm túc hơn, biệt danh Vinny. 

Vinny muốn một rootkit đa chức năng để bán trên các chợ đen của hacker. Thay vì trả trọn gói, ông ta sẽ chia sẻ một nửa lợi nhuận trong việc kinh doanh rootkit. Họ thường trao đổi ẩn danh, không lưu lại cuộc trò chuyện. Một lần, Hutchins ca thán không mua được loại “cỏ” chất lượng ở quê mình. Vinny nói sẽ gửi cho cậu từ trang thương mại mới thành lập Silk Road. Silk Road thực chất là chợ ma túy trực tuyến mới ra đời năm 2011. Vinny hỏi địa chỉ và ngày sinh của Hutchins. Trong ngày sinh nhật 17 tuổi, một bưu kiện được gửi tới nhà cậu, bên trong đầy “cỏ”, nấm gây ảo giác và thuốc lắc.

Hutchins hoàn thành rootkit UPAS Kit trong 9 tháng và tới hè 2012, mã độc này bắt đầu được rao bán. Vinny trả cho cậu hàng nghìn USD dưới dạng bitcoin. Hutchins bỏ học, nói với cha mẹ rằng cậu đang tham gia dự án lập trình riêng.

Sau đó, Vinny đề nghị nâng cấp lên UPAS Kit 2.0 với công cụ keylogger ghi lại mọi hoạt động mà nạn nhân gõ từ bàn phím, khả năng nhìn thấy màn hình của họ và quan trọng hơn, ông muốn chèn nội dung vào trang mà nạn nhân đang xem, kỹ thuật gọi là web inject.

Yêu cầu cuối khiến Hutchins thấy khó chịu. Web inject có mục đích rất rõ ràng: để thực hiện các vụ lừa đảo qua ngân hàng. Đa số ngân hàng đòi hỏi hai lớp bảo mật khi thực hiện giao dịch chuyển tiền. Hệ thống sẽ gửi tin nhắn chứa mã số tới điện thoại của khách hàng và yêu cầu nhập mã vào trang web để xác thực. Web inject giúp hacker qua mặt lớp bảo mật này.

Trong vài năm, Hutchins đã từng bước tiến vào đường hầm của tội phạm online. Nhưng đề nghị của Vinny khiến cậu không chấp nhận, bởi những người vô tội sẽ bị lấy đi những khoản tiết kiệm. “Tôi không viết trojan ngân hàng”, cậu trả lời.

Người này liền nhắc nhở, với giọng điệu vừa đùa cợt vừa đe dọa, rằng ông ta biết rõ danh tính và địa chỉ nhà cậu. Nếu mối quan hệ kinh doanh của họ chấm dứt, ông ta sẽ gửi thông tin cho FBI. Hoảng sợ và giận dữ, nhưng Hutchins vẫn từ chối bởi cậu biết rõ Vinny cần kỹ năng của mình. Cuối cùng, hai bên thỏa thuận nâng cấp UPAS Kit mà không có tính năng web inject.

Sau 9 tháng, phiên bản mới của UPAS Kit đã sẵn sàng. Ngay khi nhận được code, Vinny tiết lộ đã thuê người khác tạo web inject. Hutchins sững sờ và hiểu cậu không thể chống lại Vinny. Mã độc đã viết xong. Và nói chung, cậu là tác giả của nó. Hutchins muốn dừng hợp tác, nhưng Vinny nói đằng nào ông ta cũng đã có mọi thứ cần thiết cho một trojan ngân hàng dù cậu có tham gia hay không. Mã độc vẫn được bán, trong khi cậu tốn công sức mà không được đồng nào.

Tức giận vì rơi vào bẫy, Hutchins đành tiếp tục nâng cấp công cụ cho Vinny. Cậu biết rõ sớm muộn FBI cũng xuất hiện với lệnh bắt giữ. Cũng từ đó, cậu nhận ra tình yêu lập trình đã hoàn toàn biến mất.

Lúc đó, Zeus là một trong những trojan ngân hàng khét tiếng, nên Vinny quyết định đổi tên UPAS Kit thành Kronos – cha của Zeus trong thần thoại Hy Lạp.

Năm 19 tuổi, gia đình Hutchins chuyển nhà lần nữa. Rồi cậu quen qua diễn đàn một người tên Randy. Sau khi đề nghị viết mã độc ngân hàng nhưng bị từ chối, người này nhờ cậu viết một số ứng dụng doanh nghiệp và giáo dục. Randy tỏ ra là người hào phóng và còn hỏi địa chỉ để gửi iMac làm quà. Dĩ nhiên cậu đồng ý vì những gì họ làm hoàn toàn hợp pháp. 

Không như Vinny, Randy rất cởi mở về cuộc sống cá nhân. Hai người trở nên thân thiết, thậm chí gọi điện video với nhau. Randy tin tưởng Hutchins đến mức gửi cậu số tiền ảo giá trị hơn 10.000 USD để nhờ giao dịch giúp. Một sáng mùa hè 2015, Hutchins tỉnh dậy và phát hiện nhà mất điện khiến máy tính bị tắt và mất trắng giao dịch 5.000 USD tiền bitcoin

Hutchins gọi cho Randy, thú nhận đã làm mất tiền của ông. Để bù đắp, cậu tiết lộ mình là tác giả Kronos. Do Randy từng nói muốn mã độc ngân hàng trước đây, cậu đề nghị cung cấp cho ông một bản miễn phí và Randy đồng ý. Một lần nữa, Hutchins nhận ra mình mắc một sai lầm ghê gớm. Chắc chắn, sẽ có ngày Randy bị bắt khi sử dụng mã độc và cậu sẽ bị cảnh sát hỏi thăm.

Thời gian này, Hutchins dừng hợp tác với Vinny, chấm dứt những năm tháng đen tối trong thế giới tội phạm mạng. 

Giai đoạn ‘hậu Kronos’

Hutchins mở lại blog MalwareTech lập từ năm 2013 và chia sẻ các kỹ thuật liên quan tới mã độc, thu hút cả khách “mũ trắng” và “mũ đen”. Cậu cũng dịch ngược mã nguồn và phân tích các botnet lớn như Kelihos hay Necurs.

Không lâu sau, Salim Neino, CEO của hãng bảo mật Kryptos Logic (Mỹ), gửi email cho MalwareTech đề nghị cậu làm việc cho họ: xây dựng hệ thống theo dõi các botnet để cảnh báo nạn nhân nếu địa chỉ IP của họ xuất hiện trong mạng máy tính ma. Neino trả Hutchins 10.000 USD.

Sau khi hoàn thành công việc đầu tiên, Hutchins phát triển công cụ theo dõi botnet thứ hai. Kryptos Logic mời cậu về làm với mức lương lên tới sáu chữ số. Hutchins tưởng Neino đang đùa: “Gì cơ? Ông định trả cho tôi ngần này tiền mỗi tháng?”.

“Xét về nghiên cứu botnet, cậu ấy là một trong những người giỏi nhất thế giới. Chỉ trong khoảng 3-4 tháng, chúng tôi đã theo dõi mọi botnet toàn cầu”, Neino nói.

Hutchins vẫn đăng bài trên MalwareTech và Twitter. Ngoài Kryptos Logic và vài bạn thân, không ai biết danh tính người đứng sau MalwareTech.

Mùa thu 2016, mã độc Mirai xuất hiện, lây lan trên thiết bị IoT và tạo ra những cuộc tấn công DDoS với mức độ “khủng khiếp”, khiến Internet tại Mỹ và châu Âu ngưng trệ, hay đánh gục hạ tầng mạng quốc gia của Liberia. Trong các cuộc DDoS lớn nhất trước đó, botnet có thể tạo lưu lượng truy cập vài trăm gigabit/giây, còn với Mirai, nạn nhân bị tấn công với lưu lượng lên đến 1,1 terabit mỗi giây. Tháng 1/2017, một cuộc tấn công tương tự nhằm vào ngân hàng lớn nhất nước Anh Lloyds, khiến hệ thống không thể truy cập nhiều lần trong vài ngày.

Hutchins lần theo cơn sóng thần Mirai và phát hiện thông tin liên lạc của hacker đứng sau. Cậu nhanh chóng liên hệ, chia sẻ cho hacker về tình cảnh của khách hàng Lloyds khi không thể vào được tài khoản, một số mắc kẹt ở nước ngoài mà không có tiền. Cậu cũng khuyến cáo ngân hàng là cơ sở hạ tầng quan trọng nên cơ quan tình báo Anh sẽ sớm tìm ra kẻ điều khiển botnet.

Các cuộc DDoS ngân hàng dừng lại. Hutchins kể lại câu chuyện trên Twitter, nói cậu không ngạc nhiên khi hacker lắng nghe. “Rất ít người thực sự xấu xa, đa số chỉ là xa rời nỗi khổ của nạn nhân, không cảm nhận được hậu quả. Cho tới khi ai đó kết nối với họ”, cậu nói.

Người hùng diệt WannaCry

Ngày 12/5/2017, Hutchins bắt đầu kỳ nghỉ kéo dài một tuần.

Hôm ấy, Henry Jones, bác sĩ gây mê ở Bệnh viện Hoàng gia London cách đó hơn 300 km, bắt đầu thấy điều gì đó không ổn. Ông và đồng nghiệp không thể đăng nhập vào hệ thống email. Thực ra, họ đã quen với việc này vì máy tính của họ vẫn đang chạy Windows XP, hệ điều hành đã gần 20 năm tuổi.

Sau đó, chuyên gia IT tới và giải thích một virus đang lan khắp mạng lưới bệnh viện nước Anh. Một PC trong phòng khởi động lại và Jones thấy thông điệp rằng các file đã bị mã hóa, cần trả số bitcoin trị giá 3.000 USD để chuộc lại.

Jones được thông báo mọi ca phẫu thuật bị hoãn vì máy tính dừng hoạt động. Trong vài giờ, virus mã hóa dữ liệu tại phòng khám của hơn 600 bác sĩ, khiến 20.000 cuộc hẹn bị hủy, cũng như làm ngưng trệ hoạt động ở hàng chục bệnh viện. “Có bệnh nhân có thể phải chết vì việc này”, Jones nghĩ.

Các chuyên gia bảo mật gọi mã độc là WannaCry (Muốn khóc). Nó nguy hiểm bởi có thể làm biến mất toàn bộ dữ liệu và có tốc độ lây lan còn nhanh hơn các đại dịch lớn trong lịch sử. WannaCry khai thác lỗ hổng EternalBlue trên hệ điều hành Windows. Không chỉ hệ thống y tế Anh, nó ảnh hưởng tới hãng đường sắt Deutsche Bahn (Đức), nhà sản xuất ôtô Renault, Nissan, Honda, các sở cảnh sát ở Ấn Độ, hãng viễn thông Tây Ban Nha Telefónica, hãng chuyển phát FedEx và cả Boeing… Mức độ thiệt hại, ước tính trong buổi chiều hôm đó, là từ 4 tỷ đến 8 tỷ USD.

14h30, Marcus Hutchins mở máy tính và thấy thế giới Internet đang hoảng loạn. “Tôi chọn đúng tuần quái quỷ để nghỉ ngơi”, cậu viết trên Twitter.

Trong vài phút, một người bạn hacker có tên Kafeine gửi Hutchins đoạn sao chép mã WannaCry. Cậu phát hiện trước khi mã hóa file, mã độc gửi lệnh tới trang web có địa chỉ như được gõ bừa iuqerfsodp9ifjaposdfjhgosurijfaewrwergwea.com.

Khi một mã độc kết nối tới domain như vậy, thường có nghĩa nó đang liên lạc với một máy chủ điều khiển và ra lệnh từ xa. Hutchins chép địa chỉ vào trình duyệt và ngạc nhiên thấy site không tồn tại. Cậu lập tức vào dịch vụ đăng ký tên miền Namecheap và mua tên miền này với giá 10,69 USD. Hutchins hy vọng có thể kiểm soát một phần những máy tính nhiễm WannaCry từ tác giả mã độc, hay ít nhất có thể theo dõi số lượng và vị trí của máy tính bị nhiễm. Hành động này được giới bảo mật gọi là kỹ thuật sinkhole.

Ngay sau khi thiết lập tên miền trên cụm máy chủ của Kryptos Logic, nó bị dội về hàng nghìn kết nối từ những thiết bị “dính” WannaCry trên toàn cầu. Hutchins chia sẻ điều này lên Twitter và lập tức nhận hàng trăm email từ các nhà nghiên cứu, nhà báo, quản trị hệ thống… 

Trong khoảng bốn giờ tiếp theo, cậu dựng bản đồ theo dõi lượt lây nhiễm mới, như cậu từng làm với botnet Kelihos, Necurs… Trước khi mã hóa file, mã độc kết nối tới địa chỉ web của Hutchin. Nếu không kết nối được, nó sẽ phá hủy nội dung trên máy tính. Nói cách khác, nếu tên miền của Hutchins tiếp tục hoạt động, các ca nhiễm mới vẫn lan rộng nhưng không gây thiệt hại vì mã độc đã bị cô lập. Hutchins đã tìm ra “công tắc” tắt mã độc.

“Nếu tên miền sập, khủng hoảng WannaCry sẽ được tái khởi động”, cậu nói

Ngay sau đó, một trong những botnet của mã độc Mirai mở cuộc tấn công DDoS với mục tiêu kéo sập tên miền Hutchins đang nắm giữ. Thậm chí, cảnh sát Pháp hiểu lầm tên miền sinkhole này thuộc về những tên tội phạm đứng sau WannaCry nên đã thu giữ hai máy chủ của công ty Kryptos. Trong một tuần, Hutchin gần như không ngủ để giữ “công tắc” tắt WannaCry không bị đụng tới.

Trong lúc đó, danh tính của Hutchins cũng bị phát hiện. Sáng 14/5/2017, một nhà báo xuất hiện trước cửa nhà Hutchins bởi cô nhận ra cậu qua một bức ảnh trên Facebook với chú thích MalwareTech. Báo chí Anh bắt đầu đăng loạt bài về “người dùng cứu thế giới từ phòng ngủ”. Hutchins thậm chí phải nhảy qua tường rào sau nhà để tránh phóng viên. Để không bị làm phiền, cậu chỉ đồng ý trả lời phỏng vấn AP, thậm chí căng thẳng tới mức còn đọc sai họ của mình.

Hutchins căng thẳng bởi lo ngại kẻ đứng đằng sau sẽ tung ra phiên bản mới của WannaCry để loại bỏ “công tắc” của cậu. Nhưng điều đó không xảy ra. Khi mối nguy hiểm qua đi, “sếp” Neino cảm thấy lo lắng cho tình trạng sức khỏe của Hutchins. Một tuần sau khi WannaCry bùng phát, cậu được trả hơn 1.000 USD cho mỗi giờ ngủ.

Hutchins thu hút hơn 100.000 người theo dõi trên Twitter. Những người lạ cũng nhận ra và mời cậu đồ uống để cảm ơn vì cứu Internet. Nhưng phải tới hội thảo hacker Defcon ba tháng sau đó, Hutchins mới thực sự cảm nhận cậu là “ngôi sao nhạc rock” của thế giới bảo mật.

Đã ba năm trôi qua kể từ vụ Kronos, cuộc sống vẫn tốt đẹp. Cậu cho phép mình quên đi nỗi lo rằng hành động phạm pháp của mình sẽ phải trả giá. Cho tới ngày cuối ở Las Vegas, khi cậu nhìn thấy chiếc SUV màu đen.

Hutchins bị bắt chỉ ba tháng sau khi nổi tiếng. Ảnh: Wired.
Hutchins bị bắt chỉ ba tháng sau khi nổi tiếng. Ảnh: Wired.

Hutchins thú nhận với FBI rằng cậu tạo một phần mã độc Kronos nhưng đã dừng phát triển nó trước khi 18 tuổi. Nhưng mọi hy vọng tiêu tan khi các điều tra viên cho cậu xem bản in đoạn chat với Randy khi cậu đã qua tuổi 20, trong đó cậu nói sẽ gửi Randy bản sao của Kronos.

“Thành thật mà nói, Marcus, chuyện này không dính dáng tới WannaCry”, Lee Chartier, điều tra viên với mái tóc đỏ, nói và rút ra lệnh bắt giữ Hutchins. Chuỗi ngày tạm giam ở nơi cách xa quê hương hơn 8.000 km là khoảng thời gian cô đơn nhất đối với hacker 23 tuổi.

“Người hùng diệt WannaCry bị bắt tại Mỹ” là tiêu đề của hàng loạt bài báo vào ngày hôm sau. Những cuộc tranh cãi nổ ra trên mạng và trong giới bảo mật. Nhiều người ủng hộ Hutchins, nhưng cũng nhiều người tìm lại các hoạt động phạm pháp của cậu trên HackForums.

Tháng 4/2019, Hutchins đồng ý với một thỏa thuận rằng cậu sẽ nhận hai tội danh để các công tố viên giảm 8 tội danh khác. Với mỗi tội, Hutchins đối mặt 5 năm tù giam và khoản tiền phạt 250.000 USD.

“Tôi nhận hai tội liên quan tới việc viết mã độc nhiều năm trước khi tham gia công việc bảo mật. Tôi hối hận về hành động này và chịu mọi trách nhiệm cho lỗi lầm của mình”, Hutchins viết trên website.

Tuy nhiên, trong phiên tòa ở Milwaukee (Mỹ) tháng 7/2019, Hutchins được thả tự do, được phép trở lại Anh dưới sự giám sát và không bị phạt bất cứ khoản tiền nào.

“Tôi không muốn là người chặn WannaCry hay người viết mã Kronos. Tôi chỉ muốn là ai đó có thể giúp mọi thứ tốt đẹp hơn”, Hutchins chia sẻ.

Châu An (theo Wired) – Vnexpress

Công nghệ

Facebook, Google muốn trả tiền bản quyền cho báo chí

Đã đăng

 ngày

Bởi

Facebook, Google bắt đầu trả tiền cho các nhà xuất bản chia sẻ nội dung với họ. Điều này nghe có vẻ tốt đẹp, nhưng cũng có thể là cái bẫy.

Theo Business Insider, Facebook và Google bắt đầu thoả thuận với các nhà xuất bản trên toàn cầu để trả tiền cho nội dung được chia sẻ trên nền tảng của họ. Đây có thể là tin vui với nhiều cơ quan báo chí, công ty truyền thông, nhưng các chuyên gia phân tích lại khuyến cáo các nhà xuất bản nên tỉnh táo.

“Sự tử tế” của Facebook, Google

Trong tháng 1/2020, Facebook đã trả tiền cho các cơ quan báo chí ở Anh khi ra mắt “Tab tin tức”. Trước đó, công ty đã thử nghiệm tính năng này ở Mỹ và cũng trả tiền cho các nhà xuất bản tham gia vào dự án. Năm ngoái, Google ký thoả thuận với hai tờ Le MondeLe Figaro ở Pháp để triển khai “Google News Showcase” cho phép các đối tác làm nổi bật bản tin của mình và nhận về tiền bản quyền.

Google hứa hẹn chi khoảng 1 tỷ USD cho các nhà xuất bản để chia sẻ nội dung trên Google News trong vòng 3 năm tới.
Google hứa hẹn chi khoảng 1 tỷ USD cho các nhà xuất bản chia sẻ nội dung trên Google News trong vòng 3 năm tới.

Thoạt nhìn, điều này có vẻ công bằng với các nhà xuất bản. Tuy nhiên các nhà phân tích đánh giá, hai công ty này không trả tiền vì sự tử tế. Họ đang phải đối mặt nhiều áp lực mới từ các cơ quan lập pháp và quản lý ở Mỹ, châu Âu cũng như nhiều nơi khác trên khắp thế giới. Động thái này nhằm xoa dịu các cơ quan hành pháp hơn là vì lợi ích của các nhà xuất bản.

Châu Âu đã thông qua luật bản quyền, yêu cầu chia sẻ lợi nhuận từ quảng cáo kỹ thuật số với các ấn phẩm với cả những người làm nội dung đơn lẻ chứ không chỉ là các công ty, tổ chức. Ở Australia, chính phủ đã thông qua luật buộc các gã khổng lồ công nghệ phải thương lượng với các nhà xuất bản về số tiền họ phải trả để hiển thị các đoạn nội dung trong trang web.

Thập kỷ khó khăn của ngành xuất bản điện tử

Theo Business Insider, ngành xuất bản điện tử đã có một thập kỷ khó khăn. Mọi thứ bắt đầu thay đổi khi Internet giúp họ dễ dàng tiếp cận hơn với số đông khán giả theo cách phi truyền thống. Một bài báo in có thể đến với 10.000 người đăng ký đặt báo. Nhưng nếu nó được đưa lên Internet, lượt xem bài báo có thể cao gấp 10, thậm chí 100 lần. Khi nội dung được chia sẻ rộng khắp, toà soạn vẫn không phải in thêm gấp 10 lần ấn phẩm. Đó là sức mạnh dễ hình dung nhất của Internet.

Điều này cũng mở ra một cơ hội mới. Doanh thu từ quảng cáo có thể cao hơn nhiều so với doanh thu từ việc phát hành, bán báo truyền thống. Khi Internet có thể tiếp cận được đông đảo khán giả, các nhà quảng cáo sẵn sàng trả tiền cho toà soạn. Đó là tin tốt cho các nhà xuất bản. Để thu hút thêm người đọc, họ bắt đầu miễn phí các nội dung cho người dùng. Đây cũng là tin tốt cho người dùng khi có thể dễ dàng tiếp cận thông tin.

Tuy nhiên thời hoàng kim này của các toà soạn chỉ diễn ra trong một thời gian. 10 năm trở lại đây, khi quảng cáo số được phân bổ ở nhiều nơi hơn trên Internet và các nền tảng như Google, Facebook bắt đầu lớn mạnh, tiền quảng cáo không còn đổ về các nhà xuất bản như trước đây. Hai nền tảng quảng cáo lớn nhất bây giờ là Google, Facebook. Họ đều cung cấp dịch vụ miễn phí cho người dùng, sau đó đặt quảng cáo “nhắm mục tiêu”. Những người cần quảng cáo sẵn sàng trả giá cao vì họ biết chắc sản phẩm của mình sẽ đến đúng với tệp khách hàng mong muốn.

Trước đây, một số ý kiến cho rằng Google, Facebook đang “chiếm dụng” nội dung của các nhà xuất bản. Điều này không hoàn toàn đúng, “Google Tin tức” không được kiếm tiền, không hiển thị quảng cáo. Ngược lại, hai nền tảng này mang lại cho các toà soạn một lượng lớn người đọc. Họ thậm chí có thể yêu cầu các nhà xuất bản trả cho mình một khoản tiền vì đã mang đến lượng truy cập mới này.

Điều này nghe có vẻ điên rồ nhưng nó chính xác là những gì đang xảy ra. Các nhà xuất bản trực tuyến, đặc biệt là báo chí đang bị “tổn tương”. Tuy nhiên, lý do lớn nhất có lẽ đến từ mô hình kinh doanh không còn bền vững. Người dùng Internet bây giờ đã khác rất nhiều 20 năm trước và cũng khác xa 5 năm trước.

“Buộc” Google, Facebook trả tiền là ý tưởng tồi

Theo Business Insider, việc buộc Google, Facebook trả tiền cho các nhà xuất bản để đăng tải lại nội dung là một ý tưởng tồi. Nó không giải quyết tận gốc vấn đề mà các toà soạn, nhà xuất bản đang gặp phải.

Nghiên cứu từ PwC cho thấy, các nhà xuất bản có thể mất 20 tỷ USD doanh thu quảng cáo trong vòng 3 năm tới. Con số này cao gấp nhiều lần 1 tỷ USD mà Google hứa hẹn. Việc buộc các nền tảng này trả tiền để chia sẻ nội dung không phải một giải pháp mà còn khiến vấn đề trở nên nghiêm trọng hơn.

Theo Reuters, ở Australia, cứ 100 đồng chi vào quảng cáo trực tuyến, có 53 đồng rơi vào túi Google, 28 đồng “chảy” vào Facebook và 19 đồng còn lại là dành cho các công ty truyền thông. Đây là thực trạng đau buồn mà các nhà xuất bản phải đối mặt. Nhưng tìm cách cân bằng lại nguồn chi tiêu này lại không phải dễ dàng. Quảng cáo không còn là mô hình kinh doanh tốt nhất và duy nhất với các nhà xuất bản.

The New York Times cho biết doanh thu họ có được từ người đăng ký trực tuyến cao hơn so với đăng ký báo in. Trong khi thu nhập từ quảng cáo giảm 30%, doanh thu từ người dùng Internet trả tiền để đọc báo đã tăng 34%.

Các nhà phân tích khuyến cáo, Google và Facebook muốn tìm cách giúp các nhà xuất bản và tăng khả năng tồn tại của báo chí là một điều tốt. Nhưng các nhà xuất bản cũng đừng xem nó là một giải pháp giải quyết triệt để vấn đề. Cách người dùng Internet đánh giá, tìm kiếm và tiêu thụ thông tin là khác nhau vì vậy cũng cần có những mô hình kinh doanh khác để thích ứng.

Khương Nha (theo Bussiness Insider) – Vnexpress

Đọc tiếp

Công nghệ

iPhone 12 Pro Max ‘đối đầu’ Galaxy S21 Ultra

Đã đăng

 ngày

Bởi

iPhone 12 Pro Max là smartphone chạy iOS cao cấp nhất, trong khi Galaxy S21 Ultra là một trong những điện thoại Android mạnh nhất.

Galaxy S21 Ultra được Samsung giới thiệu trong sự kiện trực tuyến ngày 14/1 và hiện chưa có mặt trên thị trường, trong khi iPhone 12 Pro Max của Apple đã đến tay người dùng từ tháng 10.

Thiết kế

Galaxy S21 Ultra nhìn tổng thể vuông vắn với các cạnh viền hơi tròn. Samsung sử dụng thiết kế màn hình dạng “đục lỗ” mà hãng gọi là Infinity-O với camera trước đặt ở giữa, cho tỷ lệ hiển thị của màn hình là 90%.

Galaxy S21 Ultra có kích thước lớn hơn một chút so với iPhone 12 Pro Max. Ảnh: Cnet.
Galaxy S21 Ultra có kích thước lớn hơn một chút so với iPhone 12 Pro Max. Ảnh: Cnet.

Trong khi đó, iPhone 12 Pro Max có các cạnh phẳng hơn, viền màn hình mỏng nhưng phần “tai thỏ” khiến tỷ lệ hiển thị của máy thấp hơn, đạt 87%. Cả hai đều có vẻ ngoài bóng bẩy và tạo cảm giác cao cấp.

Ở mặt sau, hai smartphone có sự khác biệt rất lớn. iPhone 12 Pro Max sử dụng cụm camera ba ống kính và cảm biến LiDAR nằm trong khung vuông và lồi lên hẳn so với bề mặt kính. Trong khi đó, Galaxy S21 Ultra độc đáo hơn với cụm camera được thiết kế liền mạch với hai cạnh ở góc trái điện thoại. Dù không phải là thay đổi lớn, cách làm này tạo sự mới mẻ và khác biệt với phần còn lại trên thị trường.

iPhone 12 Pro Max và Galaxy S21 Ultra có trọng lượng không quá chênh lệch, với 228 gram và 229 gram tương ứng. Tuy nhiên, điện thoại Apple mỏng 7,4 mm, còn Galaxy S21 Ultra là 8,9 mm.

Màn hình

Galaxy S21 Ultra có màn hình Dynamic AMOLED 2X kích thước 6,8 inch, độ phân giải 1.440 x 3.200 pixel, tần số quét 120Hz, hỗ trợ HDR10+, mật độ điểm ảnh 515ppi, độ sáng 1.500 nit.

Màn hình Galaxy S21 Ultra có độ sáng cao hơn iPhone 12 Pro Max. Ảnh: ToysMatrix.
Màn hình Galaxy S21 Ultra có độ sáng cao hơn iPhone 12 Pro Max. Ảnh: ToysMatrix.

Trong khi đó, màn hình iPhone 12 Pro Max nhỏ hơn một chút với 6,7 inch và các thông số cũng thấp hơn. Điện thoại Apple dùng công nghệ OLED, có tên Super Retina XDR có độ phân giải 1.284 x 2.778 pixel, tần số quét 60Hz, mật độ điểm ảnh 458ppi, hỗ trợ HDR10, độ sáng 1.200 nit. Tuy nhiên, màn hình này được hỗ trợ công nghệ hình ảnh Dolby Vision cho độ tương phản và màu sắc ấn tượng, cùng gam màu rộng và tông màu trung thực.

Phần cứng

Trong khi Galaxy S21 Ultra sử dụng chip Snapdragon 888 hoặc Exynos 2100 tùy thị trường, iPhone 12 Pro Max đi kèm chip Apple A14 Bionic. Những chip này đều được xây dựng trên tiến trình sản xuất 5nm mới nhất.

Trên ứng dụng đo hiệu năng AnTuTu V8, A14 Bionic đạt 638.584 điểm, trong khi Snapdragon 888 vượt qua mốc 700.000 điểm trong hầu hết các trường hợp. Đối với Exynos 2100, điểm AnTuTu V8 cũng thường ở mức từ 670.000 đến gần 700.000 điểm.

Hai smartphone của Samsung và Apple sử dụng cùng mức bộ nhớ và không có tùy chọn mở rộng. Tuy nhiên, Galaxy S21 Ultra cung cấp nhiều RAM hơn với 12 hoặc 16 GB, trong khi iPhone 12 Pro Max có RAM bằng một nửa với 6 GB.

Camera

Galaxy S21 Ultra được trang bị bốn camera sau cùng cảm biến laser hỗ trợ lấy nét, trong khi iPhone có ba camera sau cùng cảm biến LiDAR.

Cụm camera của iPhone 12 Pro Max (trái) nhỏ hơn Galaxy S21 Ultra (phải). Ảnh: Huy Đức.
Cụm camera của iPhone 12 Pro Max (trái) nhỏ hơn Galaxy S21 Ultra (phải). Ảnh: Huy Đức.

Độ phân giải camera trên Galaxy S21 Ultra cũng vượt trội so với iPhone 12 Pro Max. Trong khi smartphone của Apple dùng ba cảm biến đều 12 megapixel, điện thoại Samsung tích hợp cảm biến chính 108 megapixel, hai ống tele 10 “chấm” cùng ống siêu rộng 12 megapixel với zoom quang 3x và 10x. Cả hai đều hỗ trợ chống rung quang học (OIS).

Về quay video, Galaxy S21 Ultra đạt khả năng quay video 8K tốc độ 24 fps, còn iPhone 12 Pro Max chỉ quay 4K với tốc độ 24/30/60 fps.

Pin

Galaxy S21 Ultra tiếp tục chiếm ưu thế so với iPhone 12 Pro Max khi được trang bị viên pin 5.000 mAh, sạc nhanh 25W, sạc ngược không dây. Trong khi đó, sản phẩm của Apple có pin 3.687 mAh, sạc nhanh 20W và không hỗ trợ sạc ngược không dây. Tuy nhiên, với khả năng sạc không dây, iPhone 12 Pro có công suất 20W, cao hơn đối thủ là 10W.

Giá bán

Cả hai điện thoại đều có mức giá trên 1.000 USD. Galaxy S21 Ultra có giá khởi điểm 1.199 USD, đắt hơn 100 USD so với mức 1.099 USD của iPhone 12 Pro Max.

Nhìn chung, Galaxy S21 Ultra có ưu điểm về phần cứng cao cấp, sạc ngược không dây, thiết kế đẹp và pin lớn, nhưng khá dày. Trong khi đó, iPhone 12 Pro Max có chip xử lý hiệu năng cao, thiết kế mỏng nhưng pin dung lượng chưa cao.

Bảo Lâm (theo GizChina) – Vnexpress

Đọc tiếp

Công nghệ

Thỏa thuận bí mật giữa Facebook và Google

Đã đăng

 ngày

Bởi

Facebook và Google là đối thủ lớn nhất của nhau trong mảng quảng cáo trực tuyến, nhưng theo hồ sơ tòa án, cả hai đã âm thầm bắt tay nhau.

Năm 2017, Facebook tuyên bố đang thử nghiệm một phương thức bán quảng cáo trực tuyến mới, đe dọa sự thống trị của Google. Chưa đầy hai năm sau, họ quay ngoắt 180 độ và cho biết đã tham gia một liên minh quảng cáo của Google.

Facebook chưa bao giờ giải thích vì sao họ ngừng dự án. Tuy nhiên, thỏa thuận giữa hai bên dần hé lộ qua đơn kiện chống độc quyền của 10 bang tại Mỹ (gồm Arkansas, Indiana, Kentucky, Mississippi, Missouri, Nam Dakota, Bắc Dakota, Utah, Idaho và Texas) đối với Google từ giữa tháng 12/2020.

Theo bản thảo đơn kiện mà New York Times có được, Google đưa ra một thỏa thuận hợp tác “béo bở” với Facebook – đối thủ mạnh nhất của hãng trong mảng quảng cáo kỹ thuật số – với tên mã “Jedi Blue”.

Google và Facebook được cho là đã lợi dụng sự thống trị của mình để ký thỏa thuận độc quyền có lợi cho đôi bên. Ảnh: Reuters.
Google và Facebook được cho là đã lợi dụng sự thống trị của mình để ký thỏa thuận “độc quyền” có lợi cho đôi bên. Ảnh: Reuters.

Google lập ra liên minh quảng cáo gồm 25 đối tác. Tuy nhiên, giám đốc điều hành của 6 đối tác trong số đó cho biết thỏa thuận giữa họ và Google không chứa các điều khoản hào phóng như với Facebook. Họ cũng khẳng định không hề biết Facebook nhận được nhiều đặc quyền đến vậy.

Google và Facebook chiếm hơn một nửa thị trường quảng cáo trực tuyến năm 2019. Ngoài việc quảng cáo trên các nền tảng riêng, như trang tìm kiếm Google hay trang chủ Facebook, hai hãng này còn hiển thị quảng cáo trên các website, ứng dụng và chia phần trăm doanh thu.

Theo New York Times, quảng cáo trực tuyến mang lại hàng trăm tỷ USD doanh thu toàn cầu mỗi năm và việc mua bán tự động không gian quảng cáo chiếm hơn 60% trong số đó. Thỏa thuận với Google tạo lợi thế về không gian quảng cáo cho Facebook so với những bên tham gia khác trong liên minh.

Ví dụ, vào khoảnh khắc người dùng nhấp chuột vào một đường link và quảng cáo chuẩn bị được hiển thị, hệ thống sẽ lập tức phân tích xem đó là người dùng web hay di động. Các bên sẽ thầu không gian quảng cáo ở hậu trường và giá thầu chiến thắng sẽ chuyển đến máy chủ quảng cáo. Ở cuộc đua này, tốc độ mang tính quyết định. Theo tài liệu của tòa án, trong thỏa thuận với Google, Facebook có 300 mili giây để đấu thầu quảng cáo. Trong khi đó, giám đốc điều hành tại các công ty đối tác của Google tiết lộ họ chỉ có 160 mili giây hoặc ít hơn để đặt giá thầu.

Bên cạnh đó, Facebook có thể gửi giá thầu trực tiếp tới máy chủ quảng cáo của Google. Nhờ không qua trung gian, Facebook đối mặt với ít cạnh tranh hơn và tiết kiệm hơn, trong khi các đối tác khác thực hiện qua sàn giao dịch sẽ lâu hơn và còn bị tính phí 20%.

Nghiêm trọng hơn, hai bên đã xác định trước rằng Facebook sẽ thắng một tỷ lệ cố định trong các cuộc đấu giá quảng cáo mà họ đặt giá thầu.

“Những người tham gia khác không biết, bất kể họ đặt giá thầu cao thế nào, hai bên đã đồng ý rằng mức độ sẽ giảm xuống có lợi cho Facebook trong một số lần nhất định”, bản khiếu nại cho biết.

Trong khi đó, phát ngôn viên của Google khẳng định Facebook phải đặt giá cao nhất mới thắng một cuộc đấu giá giống những người tham gia khác. Hãng cũng nhấn mạnh Facebook chỉ là một trong nhiều công ty tham gia vào liên minh do Google lập ra.

Christopher Sgro, phát ngôn viên Facebook, tuyên bố: “Bất kỳ ý kiến nào cho rằng thỏa thuận này làm tổn hại đến cạnh tranh là vô căn cứ”.

Thỏa thuận bị tiết lộ giữa hai gã khổng lồ làm dấy lên lo ngại về cách các công ty công nghệ lớn hợp tác với nhau để giảm sự cạnh tranh. Những giao dịch kiểu này thường tạo ra hệ quả, gây ảnh hưởng đến cạnh tranh.

Hồi tháng 10/2020, Google cũng bị Bộ Tư pháp Mỹ kiện với cáo buộc lợi dụng quyền lực, áp đặt sự thống trị của họ trên thị trường. Trong đó, Google được cho là đã chi hàng tỷ USD để ký hợp đồng độc quyền với Apple, đưa Google Search thành công cụ tìm kiếm mặc định trên iPhone và các thiết bị khác của Apple.

“Các nền tảng công nghệ lớn được cho là đang cạnh tranh mạnh mẽ và chống lại nhau. Nhưng thực ra, theo nhiều cách, họ đang củng cố sức mạnh độc quyền của nhau”, Sally Hubbard, cựu trợ lý tổng chưởng lý tại Văn phòng Chống độc quyền New York, đánh giá.

Châu An – Vnexpress

Đọc tiếp
Advertisement

Facebook

Advertisement

Tin Nổi bật